Η μοναξιά στην τρίτη ηλικία: η σιωπή που δεν πρέπει να γίνει καθημερινότητα

Σε μια χώρα που γερνά γρήγορα, η ανθρώπινη σύνδεση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι στοιχείο υγείας, αξιοπρέπειας και ποιότητας ζωής.

Από την ομάδα της Zenely | Αύγουστος 2026

Ένα σπίτι μπορεί να είναι καθαρό, το ψυγείο γεμάτο και όλες οι πρακτικές ανάγκες τακτοποιημένες — κι όμως να λείπει κάτι θεμελιώδες: ένας άνθρωπος που θα καθίσει χωρίς βιασύνη, θα ρωτήσει «πώς είσαι πραγματικά;» και θα περιμένει να ακούσει την απάντηση.

Για πολλούς ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, η ημέρα δεν γεμίζει πια από συναντήσεις, εργασία, αυθόρμητες εξόδους και γνώριμες φωνές. Οι ώρες απλώνονται σιωπηλές. Ένα τηλεφώνημα μπορεί να γίνει το γεγονός της ημέρας· μια επίσκεψη, αυτό που περιμένουν από το πρωί. Κάποιες φορές, όμως, ούτε το τηλεφώνημα ούτε η επίσκεψη έρχονται.

Η μοναξιά στην τρίτη ηλικία είναι συχνά αόρατη. Δεν αφήνει πάντα εμφανή σημάδια και σπάνια εκφράζεται καθαρά. Κρύβεται πίσω από φράσεις όπως «είμαι μια χαρά», «μην ανησυχείτε για μένα» ή «έχετε κι εσείς τις δουλειές σας». Γι’ αυτό και μπορεί να παραμένει για πολύ καιρό μέσα σε ένα σπίτι χωρίς κανείς να αντιλαμβάνεται το πραγματικό της βάρος.

Μοναξιά δεν σημαίνει απλώς «μένω μόνος»

Η μοναξιά, η κοινωνική απομόνωση και η μοναχική διαβίωση δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Κάποιος μπορεί να ζει μόνος, να έχει φίλους, ενδιαφέροντα και ουσιαστικές σχέσεις και να αισθάνεται πλήρης. Αντίθετα, μπορεί να μένει μαζί με την οικογένειά του ή να βλέπει ανθρώπους καθημερινά και παρ’ όλα αυτά να νιώθει ότι κανείς δεν τον καταλαβαίνει ή δεν τον χρειάζεται.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει τη μοναξιά ως το επώδυνο συναίσθημα που δημιουργείται όταν υπάρχει απόσταση ανάμεσα στις σχέσεις που ένας άνθρωπος επιθυμεί και σε εκείνες που πραγματικά έχει. Η κοινωνική απομόνωση είναι πιο αντικειμενική: σημαίνει ότι οι κοινωνικές επαφές και οι υποστηρικτικές σχέσεις είναι λίγες ή ανεπαρκείς.[1]

Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσοι άνθρωποι βρίσκονται γύρω μας. Είναι αν υπάρχει κάποιος με τον οποίο αισθανόμαστε ότι ανήκουμε, ότι μπορούμε να μοιραστούμε μια σκέψη, έναν φόβο ή ακόμη και μια μικρή χαρά.

Η Ελλάδα μεγαλώνει ηλικιακά — και η ανάγκη μεγαλώνει μαζί της

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για την 1η Ιανουαρίου 2025, ο μόνιμος πληθυσμός της χώρας ανερχόταν σε 10.372.335 άτομα. Από αυτούς, περίπου 2,46 εκατομμύρια ήταν ηλικίας 65 ετών και άνω, δηλαδή το 23,7% του πληθυσμού. Περίπου 739.000 άνθρωποι ήταν άνω των 80 ετών.[2]

Η Eurostat καταγράφει επίσης ότι η διάμεση ηλικία στην Ελλάδα έφτασε τα 47,2 έτη το 2025, από τις υψηλότερες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έχοντας αυξηθεί κατά οκτώ ολόκληρα χρόνια από το 2005.[3]

Οι αριθμοί αυτοί δεν είναι απλώς δημογραφικοί δείκτες. Περιγράφουν μια κοινωνία στην οποία όλο και περισσότεροι άνθρωποι θα ζουν για πολλά χρόνια μετά τη συνταξιοδότηση, συχνά έχοντας χάσει τον σύντροφό τους, με περιορισμένη κινητικότητα ή με τα παιδιά τους να εργάζονται πολλές ώρες και να κατοικούν μακριά.

Τέσσερις αριθμοί που αξίζει να θυμόμαστε

• Σχεδόν 1 στους 4 κατοίκους της Ελλάδας είναι πλέον άνω των 65 ετών.[2]
• Περίπου 1 στους 14 κατοίκους είναι άνω των 80 ετών.[2]
• Σε παγκόσμιο επίπεδο, περίπου 11,8% των ανθρώπων μεγαλύτερης ηλικίας βιώνει μοναξιά.[1]
• Περίπου 1 στους 4 ηλικιωμένους βρίσκεται σε κοινωνική απομόνωση, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.[1]

Παράλληλα, η πρώτη πανευρωπαϊκή Έρευνα για τη Μοναξιά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με περισσότερους από 25.000 συμμετέχοντες, έδειξε ότι το 2022 το 13% των ενηλίκων στην ΕΕ αισθανόταν μοναξιά «τις περισσότερες ή όλες τις φορές» κατά τις προηγούμενες τέσσερις εβδομάδες, ενώ το 35% την αισθανόταν τουλάχιστον κάποιες φορές. Η Ελλάδα βρέθηκε ανάμεσα στις χώρες με τα υψηλότερα επίπεδα. Τα συγκεκριμένα ποσοστά αφορούν όλες τις ηλικίες και όχι αποκλειστικά την τρίτη ηλικία· δείχνουν, όμως, ότι η μοναξιά αποτελεί ήδη ένα ευρύτερο κοινωνικό πρόβλημα στη χώρα μας.[4]

Γιατί η τρίτη ηλικία γίνεται περισσότερο ευάλωτη

Η μοναξιά δεν αποτελεί φυσιολογική ή αναπόφευκτη συνέπεια της γήρανσης. Με την πάροδο των ετών, όμως, συσσωρεύονται γεγονότα που μπορούν να αποδυναμώσουν ακόμη και ένα ισχυρό κοινωνικό δίκτυο:

• η απώλεια συζύγου, αδελφών ή στενών φίλων,
• η συνταξιοδότηση και η απώλεια της καθημερινής επαφής με συναδέλφους,
• η δυσκολία στο περπάτημα, στην οδήγηση ή στη χρήση των μέσων μεταφοράς,
• προβλήματα ακοής ή όρασης που κάνουν την επικοινωνία πιο κουραστική,
• η χρόνια ασθένεια ή η παραμονή στο σπίτι,
• η οικονομική δυσκολία που περιορίζει τις εξόδους και τις δραστηριότητες,
• η απόσταση από παιδιά και εγγόνια,
• ο ψηφιακός αποκλεισμός, όταν υπηρεσίες, επικοινωνία και κοινωνική ζωή μεταφέρονται όλο και περισσότερο σε μια οθόνη.

Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος: ο άνθρωπος κινείται λιγότερο, βγαίνει λιγότερο, χάνει την αυτοπεποίθησή του, αποσύρεται και τελικά έχει ακόμη λιγότερες ευκαιρίες για ουσιαστική επαφή.

Μια ελληνική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2024, με δεδομένα τα οποία συλλέχθηκαν το 2022 κατά την περίοδο της πανδημίας, εξέτασε ηλικιωμένους που λάμβαναν κατ’ οίκον υποστήριξη στην Ευρυτανία —μια ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα και όχι αντιπροσωπευτικό δείγμα όλης της χώρας. Κατέγραψε έντονα αισθήματα μοναξιάς στο 54,1% και υψηλή κοινωνική απομόνωση στο 46,3% των συμμετεχόντων. Τα ποσοστά ήταν ακόμη υψηλότερα μεταξύ όσων ήταν άνω των 80, είχαν λειτουργική ευπάθεια ή ήταν περιορισμένοι στο σπίτι.[5] Η μελέτη δεν μπορεί να γενικευθεί σε όλους τους ηλικιωμένους, αποτυπώνει όμως καθαρά πόσο ευάλωτος μπορεί να γίνει ένας άνθρωπος όταν η μειωμένη λειτουργικότητα συναντά την απουσία σταθερής κοινωνικής επαφής.

Όταν η σιωπή επηρεάζει και την υγεία

Η μοναξιά δεν είναι απλώς μια δυσάρεστη διάθεση. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας την αντιμετωπίζει πλέον ως σημαντικό —και συχνά παραμελημένο— κοινωνικό προσδιοριστή της υγείας. Έχει συνδεθεί με κατάθλιψη και άγχος, επιδείνωση της ποιότητας ζωής, γνωστική έκπτωση, καρδιαγγειακά προβλήματα και μικρότερη μακροζωία.[1]

Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2025, η οποία συγκέντρωσε 86 προοπτικές και διαχρονικές μελέτες σε ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, διαπίστωσε ότι η κοινωνική απομόνωση συσχετιζόταν με 35% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία, η μοναχική διαβίωση με 21% υψηλότερο κίνδυνο και το αίσθημα μοναξιάς με 14% υψηλότερο κίνδυνο.[6]

Τα ευρήματα αυτά περιγράφουν συσχετίσεις και δεν σημαίνουν ότι η μοναξιά προκαλεί από μόνη της κάθε πρόβλημα υγείας ή ότι η εξέλιξη είναι προδιαγεγραμμένη. Είναι, όμως, αρκετά συνεπή ώστε να μην αντιμετωπίζουμε τη μοναξιά ως «μια απλή στενοχώρια που θα περάσει».

Η οικογένεια συχνά νοιάζεται — αλλά δεν προλαβαίνει να είναι παρούσα

Πίσω από έναν άνθρωπο που νιώθει μόνος υπάρχει συχνά μια οικογένεια που τον αγαπά και ταυτόχρονα αισθάνεται ότι δεν επαρκεί. Τα ενήλικα παιδιά προσπαθούν να συνδυάσουν εργασία, τη δική τους οικογένεια, καθημερινές υποχρεώσεις και τη φροντίδα ενός γονέα. Όταν ζουν σε άλλη πόλη ή χώρα, η ανησυχία και η ενοχή γίνονται ακόμη εντονότερες.

Η λύση δεν είναι να κατηγορήσουμε τις οικογένειες. Είναι να αναγνωρίσουμε ότι ένα σύντομο τηλεφώνημα, όσο σημαντικό κι αν είναι, δεν μπορεί πάντα να αντικαταστήσει τη σταθερή φυσική παρουσία, μια βόλτα, ένα γεύμα με παρέα ή μια συζήτηση που δεν γίνεται με το βλέμμα στο ρολόι.

Και ο ίδιος ο ηλικιωμένος συχνά κρύβει την ανάγκη του. Δεν θέλει να «βαρύνει» τα παιδιά του, φοβάται ότι θα θεωρηθεί αδύναμος ή πιστεύει ότι πρέπει να αποδεχθεί τη μοναξιά ως μέρος της ηλικίας του. Έτσι, η σιωπή προστατεύει φαινομενικά την οικογένεια, αλλά αφήνει τον άνθρωπο ακόμη πιο μόνο.

Σημάδια που δεν πρέπει να προσπερνάμε

Δεν υπάρχει ένα μοναδικό σημάδι που να αποδεικνύει ότι κάποιος βιώνει μοναξιά. Αξίζει, όμως, να δίνουμε προσοχή όταν ένας δικός μας άνθρωπος:

• αποσύρεται από δραστηριότητες που παλαιότερα απολάμβανε,
• τηλεφωνεί συχνά χωρίς συγκεκριμένο λόγο ή, αντίθετα, σταματά να επικοινωνεί,
• δείχνει αδιαφορία για την εμφάνιση, το σπίτι ή το φαγητό του,
• εκφράζει ότι «δεν έχει νόημα» να βγει ή ότι «δεν τον χρειάζεται κανείς»,
• παρουσιάζει επίμονη θλίψη, ευερεθιστότητα, διαταραχές ύπνου ή απώλεια ενδιαφέροντος,
• βρίσκει συνεχώς δικαιολογίες για να αποφύγει την επαφή, ενώ ταυτόχρονα παραπονιέται ότι είναι μόνος.

Τα σημάδια αυτά δεν αποτελούν διάγνωση. Όταν είναι έντονα ή επιμένουν —ιδίως όταν υπάρχει απελπισία ή αναφορά σε αυτοτραυματισμό— χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό ή επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Τι μπορούμε να κάνουμε από σήμερα

Η αντιμετώπιση της μοναξιάς δεν απαιτεί πάντα μεγάλες κινήσεις. Απαιτεί κυρίως σταθερότητα, ποιότητα και ουσιαστικό ενδιαφέρον.

1. Δημιουργούμε προβλέψιμη επαφή. Ένα σταθερό τηλεφώνημα ή μια επίσκεψη συγκεκριμένες ημέρες προσφέρει κάτι πολύ σημαντικό: προσμονή και αίσθημα ασφάλειας.
2. Ρωτάμε και ακούμε πραγματικά. Όχι μόνο «έφαγες;» ή «πήρες ό,τι χρειαζόσουν;», αλλά «πώς πέρασε η ημέρα σου;», «τι σου λείπει;», «τι θα ήθελες να κάνουμε μαζί;».
3. Εντάσσουμε τον άνθρωπο στη ζωή, όχι μόνο στη φροντίδα. Μια βόλτα, ένας καφές, ένα ψώνισμα, η επιλογή ενός φαγητού ή η συμμετοχή σε μια οικογενειακή απόφαση υπενθυμίζουν ότι παραμένει ενεργό και πολύτιμο μέλος.
4. Διευκολύνουμε τη μετακίνηση. Πολλές κοινωνικές σχέσεις χάνονται όχι επειδή έπαψε η επιθυμία, αλλά επειδή έγινε δύσκολη η πρόσβαση.
5. Ζητάμε υποστήριξη πριν εξαντληθούμε. Όταν η οικογένεια δεν μπορεί να βρίσκεται όσο συχνά χρειάζεται, η οργανωμένη και αξιόπιστη ανθρώπινη παρουσία δεν είναι εγκατάλειψη της ευθύνης. Είναι ένας ουσιαστικός τρόπος φροντίδας.

Ελληνική μελέτη σε πρόγραμμα τακτικής τηλεφωνικής διασύνδεσης ηλικιωμένων με εκπαιδευμένους εθελοντές κατέγραψε σημαντική μείωση της μοναξιάς μετά από τρεις μήνες. Παρότι το πρόγραμμα δεν ήταν τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή, προσφέρει ένα αισιόδοξο και πρακτικό μήνυμα: η σταθερή, οργανωμένη ανθρώπινη επαφή μπορεί να κάνει πραγματική διαφορά.[7]

Η μοναξιά δεν κάνει θόρυβο. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να μένει αθέατη. Μερικές φορές, η αλλαγή αρχίζει από κάτι απλό: να τηλεφωνήσουμε σήμερα, να καθίσουμε λίγο περισσότερο και να δείξουμε στον άνθρωπό μας ότι εξακολουθεί να έχει θέση, φωνή και παρουσία στη ζωή μας.

Η συμβολή της Zenely

Στη Zenely αντιμετωπίζουμε τη συντροφιά όχι ως έναν τρόπο να «περάσει η ώρα», αλλά ως ουσιαστικό μέρος της καθημερινής κοινωνικής φροντίδας. Μέσα από προσεκτικά οργανωμένες επισκέψεις και την κατάλληλη αντιστοίχιση με εκπαιδευμένο κοινωνικό φροντιστή, προσφέρουμε σταθερή ανθρώπινη παρουσία, συζήτηση, περιπάτους, εξόδους, κοινές δραστηριότητες, υποστήριξη σε ψώνια και καθημερινές υποχρεώσεις, βοήθεια στην επικοινωνία με την τεχνολογία και ασφαλή συνοδεία σε μετακινήσεις. Παράλληλα, η οικογένεια λαμβάνει υπεύθυνη ενημέρωση και τη σιγουριά ότι ο άνθρωπός της δεν περνά τις ημέρες του αόρατος και αποκομμένος. Η Zenely δεν υποκαθιστά την οικογένεια ούτε την ιατρική ή ψυχολογική φροντίδα· λειτουργεί συμπληρωματικά, δημιουργώντας μια σταθερή γέφυρα σύνδεσης, δραστηριότητας και αξιοπρέπειας.

Πηγές και έρευνες

1. World Health Organization, Social isolation and loneliness (στοιχεία και ορισμοί, 2025–2026)
2. Ελληνική Στατιστική Αρχή, Στοιχεία Εκτιμώμενου Πληθυσμού την 1.1.2025 (δημοσίευση 18.12.2025)
3. Eurostat, Demography of Europe – 2026 edition
4. European Commission, Joint Research Centre, EU Loneliness Survey 2022 – Loneliness prevalence in the EU
5. Klesiora M. et al., Frailty Assessment and Its Impact on Loneliness among Older Adults Receiving Home-Based Healthcare, Healthcare, 2024
6. Nakou A. et al., Loneliness, social isolation, and living alone: a comprehensive systematic review, meta-analysis, and meta-regression of mortality risks in older adults, Aging Clinical and Experimental Research, 2025
7. Balta M. et al., Combating Loneliness in Older Adults during the COVID-19 Pandemic: Findings from a Volunteer-Based Program in Greece, Behavioral Sciences, 2023